Gizarte ohiturak herri baten kultura-ondare dira, herri baten nortasuna sortzen eta eraikitzen zuzeneko eragina duten heinean.
Aramaion asko dira urteen poderioz guregana iritsi diren ohiturak. Beste asko aldatu eta eguneratu egin dira. Eta beste hainbat sortu ere egin dira. Guztiak dira gure herriaren nortasunaren adierazle!
Kantu eta abestiak
Herriko ondarea dira ahoz ahoz trasmititzen diren kantu eta abestiak ere. Batzuetan bailaran abesten diren kantuak dira, beste batzuetan doinua edo kantaren letra moldatu da. Eta beste batzuetan, Aramaioko erreferentziekin sortutakoak dira.
Hona hemen lagin bat, audio formatoan, Alaiak jubilatuen taldeko kide batzuen ahotan, Larraitz Arriolabengoa irakasleak zuzenduta.
Lo kantak
Bonbolotena neure laztana Bonbolotena, neure laztana Ez eiñ lorik basuen Azeritxuak jan etzaixen Erbixe zarelakuen
Lotxua lotxo goxo Lotxo engañadorie Lotxo goxuak engañauko dau
Edurne gurie
Baserriko lanekin lotutako kantak
Libiri ta labore
Libiri ta labore Nun da ganau zaiñe Nun da ganau zaiñe Or goiko estrada arruen Kaka egiñ ezindde Kaka egiñ ezindde
Or goiko landetan
Or goiko landetan Eperra kantetan Eperra kantetan Orra berako Danel Beti barriketan Beti barriketan.
Or goixen itturri
Or goixen itturri Ure pirpill etorri Ure pirpill etorri Olabetako Patxi [ero komeni dan izena] Laba bete ipurdi Laba bete ipurdi Laban kabiru esindde Laba ostea itzuli Laba ostea itzuli Laba osteko arratoiek Ipurditik hasi
Joko eta jolasak
1985 urtean egin zen Aramaioko jolas eta jokoen bilduma liburua. Eta izen bereko liburua argitaratu zuten Gabiñe Insausti eta Patxi Aizpuruk.
Txikola, bolo jokoa, harriak botatzen, tiragoma, pilotan, esku jolasak, karta jokoak... eta beste hainbat gertutik ezagutzeko aukera eskaintzen du liburuak.
Festa eta jaiak
Aramaion, auzo guztietan ospatzen dira festak. Data zehatzak izan dira normalean, urtero errepikatzen direnak edo asteburura mugitzen direnak. Kutsu erlijiosoa dute, batik bat kontuan hartuta bere garaian santutegiaren arabera finkatu zirela. Hala ere, gaur egun festa giroa nagusitzen da guztietan.
Egin dezagun hauen errepasoa:
Arexola eta Arriola. Uztailaren 18an ospatzen dute Santa Marina eguna. Normalean, ondorengo asteburuan ospatzen dira. Santikurtz eguna ere ospatzen dute, mendian kokatuta dagoen izen berdineko ermitan, ekainaren lehen igandean. Ohikoena da Santikurtzera igotzea oinez eta, eguraldiak laguntzen badu, bertan bazkaltzea.
Azkoaga, Altzaga eta Zabola. Ekainaren 24an ospatzen dute San Juan eguna. Ohikoena da bezperan San Juan sua egitea eta ondorengo egunetan festa giroa nagusitzen da. San Adrian ermitan ere ospatzen dute jaia, abuztuaren azken asteburuan. Ohikoena da festa giroan bertan egitea herri bazkaria.
Arraga. San Pedroak ospatzen dira ekainaren 28an.
Barajuen. Abuztuan 15ean ospatzen dute Andra Mari eguna. Bezperan hasi eta ondorengo egunetan luzatzen da festa giroa.
Etxaguen. Irailaren 29an ospatzen dituzte San Migelak. Normalean, ondorengo asteburuan ospatzen dira.
Gantzaga. Azaroaren 12an ospatzen dituzte San Melixenak. Normalean, ondorengo asteburuan ospatzen dira.
Oleta. Abuztuaren 15ean ospatzen dute Andra Mari eguna. Bezperan hasi eta ondorengo egunetan ospatzen dituzte jaiak.
Untzilla. Urriaren 7an ospatzen dute Errosarioko jaiak. Normalean lehen edo bigarren asteburuan ospatzen dira.
Uribarri. Abuztuaren 3an ospatzen dituzte San Esteban jaiak. Azken urteotan asteburuan ospatu izan dira. Horrez gain, San Kristobal ermitan ere ospatzen dituzte jaiak, uztaileko bigarren igandean. Eta uztailaren 25ean Santixao ermitan ere egiten da jaialdia. Horrez gain, Zubietan San Bartolome eguna ospatzen da abuztuaren 24an.
Zalgo. San Martinak ospatzen dira, azaroaren 11aren bueltan.
Ibarra. Erdigunea izanik, herriko jaiak ospatzen dira bertan. San Martin jaiak uztaileko lehen igandea hartzen dute erreferentzia bezala. Eta igande honen bueltan ospatzen dira, asteburu osoa hartuta. Horrez gain, Eguzkierripa jaiak irailean ospatzen dira, lehen edo bigarren asteburuan.
Horrez gain, badira beste jai batzuk, urterokoak, elkarte batek antolatzen dituenak. Hala nola:
Andra Mari ermitan. Ibabeko Kofradiak antolatzen du jaia eta irailaren bigarren igandean ospatzen da. Urteko batzarra egiten du kofradiak eta ondoren jai giroan ospatzen dute eguna.
Marixeka ermitan. Irailaren lehen igandean ospatzen da jaia eta bertako elkarteak antolatzen du.
Santa Ageda batzea
Aramaion Santa Ageda edo Agate Deuna batzeko ohitura handia egon da betidanik Aramaion. Etxez-etxe kantuan borondatea jasotzea da helburua. Garai batean, etxeko produktuak ematen ziren: arrautzak, txorizoa, odolosteak, fruta ezberdinak... Ohitura zahar honen jarraipena izan du gaur egun arte, eta auzo gehienetan batzen da eta baita Ibarran ere. Azken honetan, Ibarran, 2013 arte, Bixente Goikoetxea abesbatzak antolatu eta batu izan du Santa Ageda. 2013an Bixente Goikoetxea abesbatzak herriko bertso eskolarekin batera hasi zen eguna antolatzen. Eta gaur egun, trikitixa eskolako kideak ere batzen dira eta kopla tradizionalak trikitixa eta akordeoi doinuekin laguntzen dira.
Santa Ageda bezperan irtetea da ohikoena, otsailaren 4an eta taldean koplak abestea. Koplak ez dira berdinak auzo guztietan, bertsio desberdinak daude.
Guztiak jasotzea zaila den arren, hona hemen 1950. hamarkadan jasotakoa eta gaur egun abesten diren kopla askoren oinarri dena:
Ibarra erdigunean eta gainerako auzoetan ospatzen diren jai ofizialez gain, badira beste batzuk urtetik urtera indarra hartu dutenak.
Hauek dira horietako batzuk:
Iñauteriak. Urtetik urtera aldatzen da data, baina otsaila edo martxoan izaten da normalean. Aramaion larunbatean egiten da ospakizuna: eguerdian elkartzen dira kuadrillak, herri bazkaria egiten dute eta arratsaldez kalejira eta lehiaketa egiten da plazan.
Jubilatuen Eguna. Urriaren azken larunbatean ospatzen da. Goizez azoka izaten da (herriko eta inguruetako ekoizleak eta artisautza). Eta eguerdi aldera jubilatuek bazkaria egiten dute.
Gau Beltza. Azaroaren 1aren bezperan ospatzen da. Guraso Elkarteak bultzatu du ospakizuna, Halloween ospatu beharrean, Gau Beltza edo Arimen Gaua ospatzeko. Gaur egun parte hartzen du Txirritola euskara elkarteak eta Lagun Artean dantza taldeak.
Linuaren prozesua
2019 urtean honako testigantzen bideoa grabatu zen Sebastiana Balanzategi eta Fermin Etxeberriarekin. Bere garaian linuaren prozesua nola gauzatzen zen kontatzen dute. Gainera, irudi zaharrak ere txertatu dira bideoan, Gureia auzoan grabatutakoak, 1980. hamarkadan.
Txarribodaren ohitura
Aintzinatik datorren ohitura da txerribodarena eta oraindik ere gordetzen da han-hemenka. 2019 urtean grabatu zen bideo honetan, hiru pertsona elkarrizketatu ziren: Benedi Elorza, Jesus Astola eta Etor Goikoetxea. Horrez gain, bideo zaharrak ere txertatu dira, 1980. hamarkadan grabatutakoak Etxaguen auzoan.
