Aramaio ezagutu

Zertzeladak

ATXIN BASERRIA

Atxin baserria XIX mende hasieran dago dokumentatua. Mediterraneoko isurialdean kokatzen da, Oletako herrigunea eta Etxaguen auzunearen artean mendian bakartuta.

1843ko gertaera bitxia bezain makabroa izan zen, garaiko prentsan oihartzun zabala izan zuena gainera. Itxuraz, Manuel Aspiazu izeneko gazte bat Atxin baserrira hurbildu eta bertan geratu zen afaldu eta lo egitera. Gau horretan, indarkeriaz eta bortxaz egin zuen lapurreta baserrian eta ondoren epaitua eta kondenatua izan zen.
Gertatu zena honako bi artikuluetan kontatzen du Velez de Mendizabalek, bere blogean:

AIXOLAKO PAULA

Askotan kondairaz mozorrotuta kontatzen den historia da Paularena, tristea bezain gogorra. Arexola auzoko Pedro Martin Arexolaleiba eta Manuela Bernaolaren alaba zen Paula. Gertatutakoa Jauregi Txiki izenez ezagutzen den baserrian gertatu omen zen. Paularen gurasoak Aramaioko familia boteretsuenetako bat zen. XIX. mendeko lehenengo erdian kokatu behar dugu ondoren kontatzen dena.

Arexola auzoan gertatu zen. Itxuraz, Pedro Martin izeneko jauntxoaren alaba zen Paula eta Gantzaga auzoko baserritar batekin maitemindu zen. Paularen gurasoek erabaki zuten ezin zela baserritar batekin ezkondu eta nolabait hori ebitatzeko, baserrian toki ilun eta heze batean ezkutatu zuten.

Gertaerak XIX. mendearen erdialdean gertatu ziren. Paula 1815eko maiatzaren 22an jaio zen. Eta 27 urte inguru zituenean sartu zuten gela ilun batean. Zortzi urte baino gehiago egin zituen bertan,  egoera tamalgarrian.

Aita, Pedro Martin, gizon boteretsua eta herri erdiaren jabea zen; beraz, salaketak izan arren, ausart atera zen epaiketaren ondoren, erregeari urrezko txanponak ordainduta.

Informazio gehiago:

Gertatu zena honako artikuluan kontatzen du Velez de Mendizabalek, bere blogean:

Liburuxka: La desaparecida del valle

TELLAMENDI GURUTZEA

Aramaioko Ibarra zaintzen duen 835 metroko mendia da. Aramaioarren estima handia diote eta bertara joateko ohitura handia dago. Gehituta dagoen historia 1977an hasi zen, eta oraindik herritar askoren memorian gordetzen da.

Gurutzeak 1977ra arte iraun zuen sendo, herriko erreferente bezala, baina urte horretako urtarrilaren 1ean bota zuten gurutzea, itxuraz bertan ikurriña bat jarrita zegoelako. “Tellamendi 1977…eta herria josten hasi zen” izenburuko liburuan azaltzen den bezala, “urteko egun askotan agertzen ziren ikurrinak Euskal Herriko puntu ezberdinetan, mendi puntetan, etxeko balkoieren batean… Baina egun berezietan ikurrinek indar handiagoa hartzen zuten, jende ugarik ikusi eta sentitu zezakeelako eta argi zegoen urte horretako Gabon Zahar eguna ez zela salbuespena izango”.

Garai hartan Julian Unzueta Etxebarria zen alkatea. Herria zutik jarri eta gurutzea berriz eraikitzeko lanari ekin zion. Eta bertan jarriko zen ikurrina josten hasi ziren herritarrak. Handia izan behar zen ikurrian, gurutzea bera bezain handia. Liburuan aipatzen den bezala, lan handia egin zuen Paulita Unzueta Etxebarriak, josteko lanak gestionatzen.

Gurutzea diseinatu eta eraikitzeko ere, herritar askok hartu zuten parte. Eta guztiei esker, 1977ko martxoaren 5ean jaso zen berriro eta plaka bat jarri zen bertan. Urte bereko uztailaren 21ean inaugurazio ekitaldia egin zen.

Informazio gehiago:

Informazio praktikoa